Αγαπώ τη φωτογραφία γιατί είναι μία από εκείνες τις τέχνες που ξυπνούν συναισθήματα, αναμνήσεις και θύμησες μόνο με μια ματιά. Απ' την άλλη, δεν την αγαπώ, γιατί ποτέ δεν έβγαζα καλές φωτογραφίες. Για αυτό, για τα περί φωτογραφίας, καλής και κακής, και όχι μόνο, βρέθηκα με την Αθηνά Κόρμαλη, μια επαγγελματία της τέχνης του φωτός. Ήταν ένα μεσημέρι της 8ης Μαρτίου, ημέρα τιμής των γυναικών και η κουβέντα πήγε κάπως έτσι...

Πόσο καλό, ή κακό, θεωρείς ότι έχει κάνει στην τέχνη της φωτογραφίας η εκτίναξη της χρήσης του Ιnstagram;

Θα έλεγα ότι είναι λίγο μοιρασμένα τα πράγματα. Αφ’ ενός υπάρχουν αυτοί που αγόρασαν πρώτα το κινητό τους, και ενώ δεν είχαν ποτέ καμία πρόθεση να ασχοληθούν με τη φωτογραφία σοβαρά, βλέποντας τις λειτουργίες ενός smartphone και των σχετικών applications, είπαν ξαφνικά, ότι «ναι, έχω ως hobby τη φωτογραφία». Ε, αυτοί έκαναν κακό, σίγουρα. Γιατί δεν είναι ερασιτέχνες φωτογράφοι. Απλά τους αρέσει όλη αυτή η αλληλεπίδραση που προκαλούν τα hashtags. Απ’ την άλλη, υπάρχει και μια μερίδα ανθρώπων που ενδεχομένως να μην είχαν τη δυνατότητα να πάρουν τον εξοπλισμό που απαιτεί η δουλειά του φωτογράφου, αλλά είτε είχαν το know how της φωτογραφίας, είτε έκαναν σωστή διαχείριση του εκάστοτε εργαλείου (smartphone, εφαρμογές κλπ). Αυτό από μόνο του μπορεί να σου αποφέρει έναν κύκλο ανθρώπων, γνωριμιών, ή/και δουλειών. Στο κάτω κάτω, το Instagram είναι και ένας τρόπος διαφήμισης.

Στους περισσότερους, η δουλειά ενός φωτογράφου φαίνεται τρομερά ελκυστική. Ποια είναι τα μειονεκτήματα μιας τέτοιας δουλειάς;

Με το να πρέπει να κουβαλάμε παντού όλο αυτό τον εξοπλισμό, κυριολεκτικά, έχουμε δώσει δουλειά στους ορθοπεδικούς (γέλια)! Τα μειονεκτήματα της φωτογραφίας έχουν να κάνουν κυρίως με τη κατανομή και εκμετάλλευση του χρόνου ενός επαγγελματία του χώρου. Είτε αυτό είναι ένα event, είτε κάποιο live, είτε γάμος, είτε κάποιο φωτογραφικό session μόδας, ο χρόνος πάντα πιέζει. Γιατί αν κάτι δε βγει όπως θα έπρεπε, δεν μπορείς να πεις σε κανέναν καλλιτέχνη και σε καμία νύφη «ξανακάνε λίγο το ίδιο». Στο τέλος της μέρας πέρα απ’ την όποια σωματική εξάντληση, υπάρχει και μια πολύ μεγάλη ψυχική φθορά.

Tι κάνει έναν φωτογράφο καλό στη δουλειά του;

Νομίζω ότι η απάντηση προκύπτει από τα πόσα πράγματα μπορεί να συνδυάσει ένας φωτογράφος. Κάποιος έχει μόνο ταλέντο, άλλος μόνο την απαραίτητη τεχνογνωσία, ένας τρίτος μόνο εμπειρία, ενώ ένας τέταρτος μόνο επαγγελματισμό κοκ. Θεωρώ λοιπόν, ότι όσα περισσότερα χαρακτηριστικά μπορεί να συνοψίσει κάποιος, τόσο καλύτερος θα είναι και στη δουλειά του. Θα μπορούσαν να υπάρχουν άνθρωποι αμιγούς επιχειρηματικής λογικής, που ήθελαν να ανοίξουν πχ, ένα mini market και κατέληξαν τελικά να ρίξουν τα λεφτά τους σε ένα φωτογραφείο. Ε, αυτοί οι άνθρωποι δε θα έχουν ποτέ το στοιχείο της τέχνης μέσα στις φωτογραφίες τους.

Σε εξοπλιστικό πλαίσιο, πρέπει να ακολουθείς ανά τακτά χρονικά διαστήματα την τεχνολογία της φωτογραφίας, ή μπορείς να πεις ότι «αυτά έχω, με αυτά πορεύομαι»;

Η αλήθεια είναι ότι κάθε εταιρεία κάθε χρόνο βγάζει είτε κάποιο καινούργιο μοντέλο μηχανής, είτε φακού, είτε κάποιου σχετικού gadget. Δυο με τρεις φορές το χρόνο συνήθως. Fact! Από κει κι έπειτα, προσπαθώ να διατηρώ στο πίσω μέρος του μυαλού μου ότι έχει μεγαλύτερη σημασία και αξία, το ίδιο το χέρι ενός φωτογράφου, παρά αυτό που κρατάει! Προσπαθώ να είμαι μέσα στα πράγματα αλλά ούτε πτοούμαι, ούτε παρασύρομαι απ’ το κάθε τι καινούριο που βγαίνει. Ούτως ή άλλως πρόκειται και για ένα κλάδο που ανά πάσα στιγμή κινδυνεύεις να κοιμηθείς φωτογράφος και να ξυπνήσεις gadgetάκιας. Μετά αρχίζεις να ασχολείσαι μόνο με τεχνικά ζητήματα και ξεχνάς το λόγο για τον οποίο ξεκίνησες αυτό που κάνεις.

Συμφωνείς πως ότι η φωτογραφία σκοτώνει τη μοναδικότητα μιας στιγμής, αφού ουσιαστικά την απαθανατίζει;

Αντιθέτως! Πιστεύω ότι μια φωτογραφία αναδεικνύει τη μοναδικότητα, αφού καμιά φωτογραφία, δεν μπορεί να είναι ίδια με την προηγούμενη. Προσωπικά τουλάχιστον, αυτό που μπορώ να ανακαλέσω στη μνήμη μου είναι ότι από μικρή είχα μια τεράστια μανία με τις αναμνήσεις. Κατ’ επέκταση και με την μοναδικότητα αυτών, αφού τίποτα απ’ όσα ζούμε δεν πρόκειται να επαναληφθεί ολόιδιο. Θεωρώ τεράστια τη δύναμη και τη βαρύτητα της ανάμνησης ως συναίσθημα. Κι αυτός ήταν ο λόγος που στράφηκα προς τη φωτογραφία, πέρα, ακόμη, και απ’ το καλλιτεχνικό κομμάτι. Να προσθέσω ακόμη, πως η φωτογραφία από μόνη της είναι τέχνη, απόδειξη και ανάμνηση. Εξ’ ορισμού δηλαδή, το 1/3 του συνόλου της συντελείται απ’ το πόσο ξεχωριστή είναι μια φωτογραφία.

Τέλος, κι επειδή la memoria es traicionera (η μνήμη προδίδει) θα ήθελα να πω, ότι κάθε φορά που καλείσαι να απαθανατίσεις κάτι, ένα ταξίδι, μια περίσταση, κλπ –ως καθημερινοί άνθρωποι, όχι ως επαγγελματίες, είναι σαφώς προτιμότερο να βγάλεις τρεις, παρά τριάντα. Αν αυτές οι τρεις είναι καλές, τότε όλες σου οι αναμνήσεις θα έρθουν και θα ζωντανέψουν μέσα απ’ αυτά τα τρία, μόνο, κλικ.

Τι καλό έχεις δει κι έχεις διαβάσει πρόσφατα;

Αστείο fact: Στην ηλικία των 19 ξεκίνησα να δουλεύω σε ένα video club (!). Αναμενόμενα λοιπόν έπαθα ένα overdose κινηματογράφου με αποτέλεσμα για αρκετά χρόνια να απέχω απ’ το σπορ. Προσφάτως και έχοντας και ανθρώπους γύρω μου να με παρακινούν, ξεκίνησα να βλέπω πάλι. Τους είπα μάλιστα ότι θέλω να ξεκινήσουμε από εκεί που σταμάτησα. Από τα κλασσικά! Μία ταινία που είδα πρόσφατα και πραγματικά με συγκλόνισε ήταν το  The Shawshank Redemption (ποτέ δεν είναι αργά!). Έχω μεγάλο πρόβλημα με τις κλασσικές ταινίες και το πότε πρέπει/θα έπρεπε να τις δω. Επιπλέον, κι έχοντας μεγάλη αγάπη για την ισπανόφωνη λογοτεχνία και την Λατινική Αμερική, ξαναδιαβάζω τα 100 Χρόνια Μοναξιάς. Το είχα διαβάσει πρώτη φορά πριν μια πενταετία, απλά ήθελα να το ξαναθυμηθώ. Τις λέξεις, τις εικόνες κλπ.

Αν και μάλλον πρόκειται για ένα συνδυασμό δουλειάς και διασκέδασης, μπορεί να πάει στραβά, ή να σε δυσκολέψει κατά την κάλυψη ενός live;

Φυσικά! Καταρχήν, οποιοσδήποτε σου πει ότι σε ένα live, και δη hiphop, πήγαν όλα τέλεια, μάλλον έχει βάλει τη μηχανή στο τρίποδο και αράζει και πίνει μπύρες. Επειδή οι περισσότεροι δουλεύουμε με manual ρυθμίσεις, σε ένα live όπου τα χρώματα και τα φώτα συνεχώς αλλάζουν τόσο γρήγορα, όπου οι καλλιτέχνες κινούνται τόσο γρήγορα, πρέπει να είσαι σε μια συνεχή επαγρύπνηση σχετικά με την κάμερα σου. Επίσης, επειδή προσπαθώ να καλύψω όλους τους χώρους ενός live, προκειμένου να δώσω μια πλήρη εικόνα του event σε αυτόν που θα δει τις φωτογραφίες πρέπει να είμαι σε μια συνεχή κίνηση. Ε, δε θέλει και πολύ να χτυπήσεις τον εξοπλισμό σου, ή να σε βρίσει και κανείς! Ύστερα μπορούν να προκύψουν και πιο κωμικοτραγικά πράγματα, όπως το να έχεις ξεχάσει μια κάρτα μνήμης, ή να σου τελειώσει η μπαταρία και να ψάχνεις φορτιστή τελευταία στιγμή, ή ακόμη ακόμη να βγάλεις φωτογραφίες που ενώ νομίζεις ότι έχεις το επιθυμητό αποτέλεσμα, όταν πας σπίτι, εν τέλει, να απογοητευτείς.

Πώς πήρες το μονοπάτι του stage photography;

Να σου πω πρώτα, ότι δεν πίστευα ποτέ ότι η φωτογραφία και η μουσική μπορούν να συνδυαστούν. Σαν πρώτο δεδομένο είχα το γεγονός ότι ανέκαθεν ήθελα να γίνω φωτογράφος. Ύστερα από αυτό, δυο πολύ καλοί μου φίλοι, ο Χρήστος και ο Βαγγέλης με εισήγαγαν, αν θες, στην κουλτούρα του hip hop, ως ακροάτρια. Πράγμα που φυσικά είμαι ακόμη και θα παραμείνω, άσχετα απ’ την επαγγελματική σχέση που έχω αναπτύξει με το χώρο. Όλα αυτά τα απλά, μέχρι το 2010 και ένα live του Phyrosun, αν δε με γελάει η μνήμη μου, όπου έτυχε να έχω μαζί μου τη φωτογραφική μου μηχανή. Και έτυχε να βγάλω μια φωτογραφία. Ε, αυτό ήταν! Μόλις είδα την αποτύπωση των εκφράσεων, του πάθους, ακόμη και του φωτισμού, αλλά κυρίως της αγάπης που εσώκλειε εκείνη η φωτογραφία, είπα, εδώ είμαστε! Αξίζει δε, να αναφέρω ότι όλο αυτό που κάνουμε, εγώ, ή ο Ζήσης ο Τσούμπος, είναι κάτι πολύ νέο για το συγκεκριμένο μουσικό ρεύμα. Μέχρι ελάχιστα χρόνια πριν extra φωτογράφος μπορεί να υπήρχε ας πούμε μόνο στους έντεχνους, ή στα μπουζούκια. Αφού θυμάμαι, ότι στην αρχή, εκτός από μένα, ο μόνος άλλος φωτογράφος ήταν ο official του εκάστοτε καλλιτέχνη.

Έχεις ξεχωρίσει lives τα οποία κάλυψες εσύ και αποτέλεσαν μοναδική εμπειρία;

- Στίχοιμα! Μηχανές! Πρώτα και για πάντα!
- Δέκα χρόνια Ταφ Λάθος, στην Αρχιτεκτονική.
- Δέκα χρόνια Βήτα Πεις, στο γήπεδο του Σπόρτινγκ.

Αυτά μου έχουν χαραχτεί εντονότερα, γιατί μαζί με τις ίδιες τις συναυλίες, τα πήγα κι εγώ πολύ καλά όσο αφορά το τελικό φωτογραφικό αποτέλεσμα. Πραγματικά όταν ο συνδυασμός δουλειάς και διασκέδασης πετυχαίνει, γυρίζεις σπίτι με ένα συναίσθημα πληρότητας και απόλυτης ικανοποίησης.

Θα σε κρατήσω λίγο ακόμη στη μουσική. Τι έχεις ξεχωρίσει τα τελευταία χρόνια από κυκλοφορίες;

Πάμε πάλι! Μηχανές (γέλια)! Ακούω τακτικά επίσης το Flow Royal των Εversor & Anser, το τελευταίο album των Razastarr, το Μόνο με χρώμα του Ταφ Λάθος, το album του ΛΕΞ, καθώς και το Vanguard των Rationalistas. Όπως και με τις ταινίες, έτσι και με τη μουσική, δεν ακούω, απαραίτητα, πάντα τα πιο πρόσφατα.

Ιδού και μια, frequently asked ερώτηση! Ποια είναι τα αγαπημένα σου θέματα προς φωτογράφηση;

Ξεκάθαρα το πορτραίτο! Ναι, και τα lives μου αρέσουν, ναι, και τοπία (αν και προτιμώ μάλλον πιο πολύ να τα βλέπω, παρά να τα φωτογραφίζω), αλλά ό,τι έχει να κάνει με πρόσωπο, βλέμμα, στιγμή, ή έκφραση, με γοητεύει περισσότερο από κάθε άλλο.

Τι γίνεται με τις φορές που δεν υπάρχει έμπνευση για δημιουργία;

Ω, πολύ στενάχωρο συναίσθημα! Δεν ξέρω, νομίζω ότι καλό είναι να προσπαθείς να την επαναφέρεις (την έμπνευση). Συνήθως όταν βαλτώνεις καλλιτεχνικά, κάτι γενικότερα πάει στραβά στην καθημερινότητα σου. Προσπαθώ να μην αφήνομαι και με ό,τι μέσα διαθέτω να την «τραβάω» να ‘ρθει πίσω ξανά.

Bonus feedback

Ένεκα της ημέρας της συνέντευξης (8 Μαρτίου, ημέρα της γυναίκας), θα ήθελα να μου πεις πώς σου φαίνεται η γυναικεία παρουσία στο hiphop. Πρόκειται για ένα χώρο ο οποίος θεωρητικά έχει όλες του τις καταβολές στην αποδοχή του διαφορετικού, κι όμως την ίδια στιγμή, και εντός συνόρων, αλλά και παγκοσμίως, οι καλλιτέχνες τού χρησιμοποιούν μια αισθητά προκλητική στιχουργία. Όχι όλοι, σίγουρα, αλλά αρκετοί, ώστε το φαινόμενο να εγείρει συζήτηση.

Πρωτίστως, οι γυναίκες, καλά κάνουμε και υπάρχουμε στο hiphop! Και ως ακροάτριες και ως καλλιτέχνιδες, αλλά και συνεισφέροντας από οποιοδήποτε πόστο. Πιστεύω πως είναι θετικό και για τον ίδιο τον χώρο, παρότι ανδροκρατούμενος. Όσο αφορά το ζήτημα του σεξισμού… νομίζω ότι αρκετοί από αυτούς που κρατάνε μικρόφωνο, σέβονται αληθινά τη διαφορετικότητα και πραγματικά μέσα τους δεν έχουν κανένα ψήγμα σεξισμού, ή μίσους απέναντι στις γυναίκες, τους ομοφυλόφιλους κλπ. Εκεί που εντοπίζω το foul τους, όπως πρώτοι είχαν επισημάνει οι TXC μέσα απ’ το Που ‘ν’ οι πέννες σας, είναι ότι έχοντας ευθύνη για το τι λένε και απέναντι σε ποιους το λένε, πρέπει να είναι απόλυτα προσεκτικοί στο λεξιλόγιο που θα χρησιμοποιήσουν.

Facebook | Instagram | Web